geen gerelateerde objecten/artikelen gevonden.

De stadsmuur van Delft en haar acht stadspoorten

Uit WikiDelft

Ga naar: navigatie, zoeken

Bouw van de muur

Rond de vijftiende eeuw werd in Delft de stadsmuur met haar acht stadspoorten gebouwd. Deze muur en poorten moesten de stad beschermen tegen vijanden en indringers. In de loop van de jaren is er veel gebeurd met de stadsmuur en stadspoorten van Delft. Uiteindelijk is er bijna niks meer te zien van de stadsmuur en poorten die ooit rondom Delft stonden.

Oude functie van de stadsmuur en haar stadspoorten

De stadsmuur, die in de vijftiende eeuw werd gebouwd, diende als verdediging tegen vijanden. Delft kon alleen betreden worden door de stadspoorten van Delft. Deze waren op strategische plaatsen aangebracht, zodat het verkeer goed kon doorstromen. ’s Avonds werden de stadspoorten gesloten. Vanuit de muurtorens die zich in de stadsmuur bevonden kon men de omgeving in de gaten houden en indien nodig de bewoners waarschuwen voor vijanden. Voordat de stadsmuur gebouwd mocht worden, moest Delft stadsrechten krijgen. Delft kreeg al op 15 april 1246 stadsrechten, maar bouwde pas in de vijftiende eeuw de stadsmuur en haar poorten. In de negentiende eeuw werd de Delftse stadsmuur afgebroken, waardoor Delft aantrekkelijker werd voor nieuwe industrieën.

Gerbrand van den Eeckhout: Stadswal met molen te Delft (ca. 1640–1645), Fondation Custodia, Parijs

Een stadspoort is een doorgang in de vesting van een stad. Het woord poort is afgeleid van het Latijnse woord porta wat doorgang of opening betekent. Vroeger kon je een stad namelijk alleen betreden via de stadspoorten. Meestal werden de stadspoorten ’s nachts gesloten om ongewenste bezoekers uit de stad te houden. Een stadspoort werd vaak met een toren gecombineerd als poorttoren en waren samen onderdeel van een stadsmuur. Tegenwoordig zijn er bijna geen stadspoorten meer over, omdat de meesten zijn gesloopt wegens stadsuitbreidingen of de stenen werden gebruikt voor nieuwe gebouwen.
kaart-blaeu3.jpg

De acht stadspoorten van Delft

Rotterdamse Poort

Samen met de Schiedamse poort werd de Rotterdamse poort gebouwd in 1396 en was af in 1514. De Rotterdamse poort lag vlak bij het huidige Armamentarium. Deze poort bestond uit een hoofdgebouw en een voorpoort met twee torentjes. Voor de Rotterdamse poort lag een dubbele ophaalbrug die leidde naar de 'Scheepmakerij'.
De Schiedamse (links) en de Rotterdamse Poort (rechts) door Abraham Rademaker. Rijksmuseum Amsterdam

De Rotterdamse poort werd ook wel de Sint-Jacobspoort of Wittenvrouwenpoort genoemd. De Wittenvrouwenpoort komt aan die naam doordat er vroeger vaak witgeklede nonnen, die uit het klooster Koningsveld kwamen, door deze poort liepen. De poort heeft ook nog dienst gedaan als vergaderzaal, deze bevond zich boven de poort. In de gevel boven de poort was een stenen manshoofd geplaatst dat Alva (een belangrijk persoon in de Tachtigjarige oorlog) moest voorstellen. Dit stenen manshoofd is nog steeds te bezichtigen in het gemeentemuseum.

Schiedamse Poort

De Schiedamse poort werd, net zoals de Rotterdamse poort, gebouwd in 1396 en was af in 1514. Net zoals de meeste stadspoorten in Delft had ook de Schiedamse poort een voorpoort. Deze voorpoort werd al in de zestiende eeuw afgebroken omdat deze zo vervallen was. De Schiedamse Poort werd ook wel Kethelpoort of Zuidpoort genoemd. Achter de stadsmuur waren de Schiedamse en Rotterdamse Poort via de Kapelsbrug met elkaar verbonden. Waarschijnlijk is deze brug vernoemd naar een kapel die daar in de middeleeuwen heeft gestaan.
De Schiedamse Poort door Balthasar Joostzn. Getekend in 1828, van binnen de stad. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Rond 1573 werden de verdedigingswerken van Delft aangepast, door de komst van Willem van Oranje in 1572. Hij zocht in Delft bescherming tegen de Spaanse bezetter. Voor deze bescherming werd er eerst een klein bolwerk, een soort ommuurd eiland, wat de poort een machtig uiterlijk gaf, gegraven voor de poort. In 1614 werd het bolwerk uitgegraven en in plaats van dit verdedigingswerk werd er een driehoekige haven gebouwd: de kolk.
Deze haven, die in 1620 klaar was, werd gebouwd vanwege de groeiende commerciële activiteiten van Delft. Deze nieuwe haven zorgde voor een goede binnenvaart tussen Delft en Rotterdam. Uiteindelijk ontstond er een druk vaarverkeer bij de Kolk en moesten er zelfs afspraken gemaakt worden om alles goed te laten verlopen: er mochten alleen schepen aanleggen die ook klaar voor vertrek waren zodat er weer ruimte werd gemaakt voor de andere schepen. Aan de buitenkant van de poort hing een klok en bel zodat het in- en uitvaren van de schepen kon worden geregistreerd.
Om de stad nog beter bereikbaar te maken wilde het stadsbestuur straten en doorgangen aanleggen. Om hiervoor ruimte te maken werden in 1836 de twee poorten voor ongeveer 1.900 guldens verkocht en afgebroken.

Waterslootse Poort

De Waterslootse poort werd aan de westelijke zijde van Delft gebouwd over het kanaal de Watersloot, waar het dus ook zijn naam aan heeft te danken. Zoals de meeste andere stadspoorten heeft ook de Waterslootse Poort de naam van een heilige gedragen: Sint Joris. Waarschijnlijk komt deze naam uit de tijd van de Hervorming (zestiende eeuw).
In het stadsgezicht op Delft door Hendrick Cornelisz Vroom (in 1615) staat de Waterslootse Poort centraal. HendrickVroom.jpg

Vanuit dit zicht zie je links van de poort de Oude Kerk en rechts van de poort zie je de toren van het stadhuis met daarnaast de Nieuwe Kerk.
De Waterslootse Poort heeft veel metamorfoses ondergaan. Er zijn maar erg weinig voorstellingen van hoe de poort er uit zag voordat het zijn uiteindelijke uiterlijk kreeg.

De Waterslootse Poort had een eenvoudige verbinding vanuit de stad, over het Stadskanaal naar de overzijde. De Waterslootse Poort heeft een poortgebouw met aan beide kanten twee hoge spits torens.
De Waterslootse Poort door C. Steenbergh. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Met de modernisering in 1573 werd er een bolwerk gebouwd. Dit bolwerk werd door een stadsbrug verbonden met de poort. Aan beide kanten van de brug werd een muur gebouwd waarin zich schietgaten bevonden. De brug leidde naar een kleine voorpoort die toegang gaf tot het bolwerk. Over een ophaalbrug kon vanuit de andere kant van het bolwerk de overkant bereikt worden.
Rond 1593 begon de poort zijn definitieve uiterlijk te krijgen: De Stadsgracht voor de poort werd flink verbreed, de twee lange spitse torens waren weg en hiervoor in de plaats stonden er twee ronde torens die beide nog breder waren dan de poort zelf. Door de balustrade, met kleine schietgaten, werden de torens nog hoger. Boven deze torens en de poort werd het ‘Delflandse Hof’ gebouwd. In dit gebouw hield de rechtbank van Delfland zittingen. De Waterslootse Poort zelf werd toen als gevangenis gebruikt. In 1846 werd besloten dat het gebouw en de poort eigenlijk in de weg stonden en dus werd het in 1847 voor 3.000 guldens verkocht om vervolgens gesloopt te worden.


De Koepoort ca. 1850, door P.G. Vertin. Rijksmuseum Amsterdam.

Koepoort

De Koepoort in Delft heeft zijn naam te danken aan de koeien die vroeger altijd door deze poort liepen. De Koepoort was de kleinste poort van Delft en werd in de negentiende eeuw gesloopt.







De Schoolpoort anno 1827 door B.I.. Universiteitsbibliotheek Leiden.

Schoolpoort

De Schoolpoort is vernoemd naar de Latijnse School in de Schoolstraat. In de nis boven de poort stond een beeld dat een leerling voorstelde. Vroeger werd deze poort alleen gebruikt als waterpoort, maar later werd de Schoolpoort van een valbrug voorzien. De Schoolpoort is gesloopt in de negentiende eeuw.

Haagpoort en Wateringse Poort

De Haagpoort werd vroeger ook wel de Noordpoort genoemd. Boven deze poort stond de buste van Philips II met zijn wapen. Een buste is een beeldhouwwerk dat alleen het hoofd, borst en schouders laat zien. Bustes beelden bijna altijd alleen bestaande of historisch personen af.
De Haagpoort en Wateringse poort door Isaac van Haastert

De Haagpoort werd tijdens de Tachtigjarige oorlog door een bolwerk met een brug, verbonden met de Wateringse Poort. Tot 1573 kon men door de Wateringse poort vanaf de Wateringseweg naar Wateringen gaan. De Haagpoort en Wateringse Poort zijn gesloopt in de periode van 1834-1836.

Oostpoort

De rond 1400 gebouwde poort is tegenwoordig nog de enige overgebleven stadspoort van Delft. De Oostpoort werd ook wel de Sint-Catherijnepoort genoemd.
Eerst had de poort twee ronde torens, maar in 1514 kregen de torens achthoekige verdiepingen met nissen en hoge spitsen. Deze verdiepingen waren bereikbaar via een traptoren, die tegen de oostelijke toren aanstond. De Oostpoort bestond uit een waterpoort en een landpoort die via de stadsmuur met elkaar verbonden waren. Voor de Oostpoort ligt een ijzeren ophaalbrug uit 1903, waarvan delen van een oude ophaalbrug uit 1867 zijn hergebruikt.
Vroeger stond aan de buitenzijde boven de ingang van de poort een nis waar het beeld van Sint Catharijne in stond. Momenteel staat daar nu een beeld van een waker dat de Nachtwacht moet voorstellen, gemaakt door Henk Etienne. Dit beeld herinnert aan de wachttorenfunctie van de Oostpoort.
Aan de noordkant van de Oostpoort zit nog een stukje vestigingsmuur met bogen. Dit stukje muur herinnert eraan dat de Oostpoort ooit deel uit maakte van de vestigingswerken die Delft moest beschermen tegen indringers.
Halverwege de jaren zestig werd de Oostpoort gerestaureerd en momenteel wordt het gebruikt als woning en expositieruimte.

De Oostpoort in 1861 door G. J Verspuy. Rijksmuseum Amsterdam

Literatuur en bronnen

Persoonlijke instellingen
Home In het nieuws Over WikiDelft Thema's Hulp
Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies